Talabalar, frilanserlar, ishdan charchagan ofis xodimlari — hamma ish izlayapti. Lekin siz munosib ish o‘rnini izlayotganingizda, kimdir sizni izlayotgan bo‘lishi mumkin. Aniqrog‘i, pasport ma’lumotlaringiz va bank kartangizni.
Aldanib qolmasligingiz uchun, oldingizda ish beruvchi emas, balki sizdan pul yoki shaxsiy ma’lumotlarni olishga urinayotgan kimsaning 5 ta belgisi keltirilgan anti-ro‘yxatni taklif qilamiz.
1. «Telegram’ga o‘taylik, u yerda tezroq gaplasha olamiz»
Bir qarashda shubhali narsa yo‘q. Ish beruvchi go‘yo jarayonni tezlashtirmoqchi. Lekin aslida bu — xavotirli signal. HeadHunter kabi himoyalangan platformadan chiqib, nazoratni yo‘qotasiz: kim bilan muloqot qilayotganingizni hech kim tekshirmaydi va agar biror narsa noto‘g‘ri ketsa, shikoyat qilish imkoniyati bo‘lmaydi.
2. «O‘qishga pul to‘lang va qabul qilindingiz, hisob!»
Bu bosqichda siz: «O, men ularga mos kelganga o‘xshayman!» deb o‘ylaysiz. Va birdan o‘qitish, hujjatlarni rasmiylashtirish, sinovdan o‘tish bahonasi bilan: «Oxirgi qadam qoldi — ozgina to‘lov qilish kerak», degan gapni eshitasiz.
Imkoniyatni qo‘ldan chiqarmaslik uchun to‘lov qilasiz. 1 daqiqadan keyin esa — chat bo‘m-bo‘sh. Na vakansiya bor, na javob, na pul.
3. «Shartnoma uchun pasport va rekvizitlaringiz kerak»
Siz hali rasman ishga qabul qilinmasdan turib, sizdan pasport, STIR va bank karta raqamingizni so‘rashyapti. Go‘yo shartnoma tuzish, shaxsingizni tekshirish kerak emish.
Aslida esa bu — sizning ma’lumotlaringizni to‘plash. Keyinchalik ular bu ma’lumotlar bilan mikroqarz rasmiylashtirishdan tortib, qora bozorda sotishgacha — xohlagan ishni qilishlari mumkin.
Agar sizdan «shunchaki rasmiylashtirish uchun» pasportingiz nusxasi va bank rekvizitlarini yuborishni so‘rashsa, shoshilmang. Bu shaxsingizni o‘g‘irlash yoki nomingizga mikroqarz rasmiylashtirish uchun birinchi qadam bo‘lishi mumkin.
4. «Havolaga o‘tib, anketani to‘ldiring»
Ba’zan havola orqali o‘tib, anketa to‘ldirishni so‘rashadi. Sayt bir qarashda oddiy ko‘rinishi mumkin. Aslida esa, firibgarlik sahifasiga tushib qolasiz va kiritgan barcha ma’lumotlaringiz tovlamachilarga o‘tadi.
Undan ham yomoni — havola fayllaringizni o‘g‘irlaydigan yoki qurilmangizni ishdan chiqaradigan virusga olib borishi mumkin.
5. «Ilovani yuklang — bu testning bir qismi»
Bu IT vakansiyalari orasida keng tarqalgan usul. Go‘yo ko‘nikmalaringizni tekshirish yoki suhbatga tayyorgarlik ko‘rish uchun sizga fayl yuborishadi. Natijada faylni ochganingizda, test o‘rniga virus, zararli fayl yoki qurilmangizni butunlay ishdan chiqaruvchi dasturga duch kelasiz.
Keyin esa ushbu firibgarlikning klassik davomi: «Qurilmangizdan qayta foydalanishni xohlaysizmi? Unda mana bu hisob raqamiga pul o‘tkazing...»
Yana nimaga e’tibor berish kerak?
Natijada
Shu joyigacha o‘qib chiqqan bo‘lsangiz — tabriklaymiz, endi sizni aldash ancha qiyinlashdi. Siz «xavfni ilg‘ash» mahoratini oshirib, Telegram’dagi HR va Google formalarining tuzoqlaridan o‘zingizni himoya qilishni o‘rgandingiz.
AVO gap blogini o‘qishda davom eting. Keyingi maqolalarda firibgarlarning eng so‘nggi hiylalari haqida so‘zlab beramiz.
*Maqoladagi ma'lumotlar nashr etilgan vaqt uchungina amal qiladi. AVO bank ushbu ma'lumotlar kelajakda ham xuddi shunday va dolzarb bo'lib qolishiga kafolat bermaydi. Qaror qabul qilishdan oldin eng so'nggi ma'lumotlarni tekshirishingizni maslahat beramiz.
