O‘tgan yili birinchi marta mustaqil kino festivalida bo‘ldim. Bu Cinema Love festivali edi, u dastlab Moc Hub prodyuserlik markazining homiyligidagi festivallar tarkibiga kirgan, keyinchalik esa mustaqil bo‘lgan.
Filmlar ajoyib joylarda namoyish etildi, masalan, «Marvarid» binosi tomida. Filmlarning o‘zi ba’zan juda murakkab, ba’zan g‘oyat qiziqarli bo‘lib, ko‘pincha dolzarb mavzular haqida o‘ylashga undaydi.
Hatto o‘zim ham ishtirokchi bo‘lib, qisqa hujjatli filmimni topshirmoqchi edim, ammo muddatga ulgurolmadim. Shunga qaramay, bu sanoat va festivalning o‘zi qanday tashkil etilgani meni qiziqtiradi. Shu sababli, mintaqaviy festivallar doirasida mustaqil kino qanday rivojlanayotgani, ularga nima yordam berishi mumkinligi va ijod uchun qanday mablag‘ topish mumkinligi haqida loyiha direktori Valeriya Kim hamda o‘tgan yilgi rejissyor va hakamlar hay’ati a’zosi Mixail Borodin bilan suhbatlashdim.
O‘zbekistondagi kinofestivallar
Mixail: So‘nggi yillarda kinofestivallar dunyosida deyarli hech narsa o‘zgarmadi. Bizda asosiy voqea «Ipak yo‘li durdonasi» xalqaro kinofestivali bo‘lib qolmoqda, biroq uning asosiy vazifasi ko‘proq namoyish etish. Festivalga mashhurlar taklif etiladi, ammo uni o‘tkazishning aniq maqsadi yo‘q.
Cinema Love mustaqil kinofestivali esa butunlay boshqacha. Uning vazifasi teran fikrlovchi tomoshabinlarga sifatli kinolarni ko‘rsatishdan iborat. Bu shunchaki madaniy tadbir emas, balki mintaqaviy kino sanoatini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadigan haqiqiy ma’rifiy loyihadir. Bu tashabbusni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash lozim, chunki u kinematografiyaga kuch to‘plash va o‘z chegaralarini kengaytirishga yordam beradi.
Cinema Love festivalini Moc Hub mustaqil jamoasi va uning dastur direktori Valeriya Kim tashkil etgan. Barcha ishlar volontyorlar tomonidan, o‘z resurslari hisobidan amalga oshiriladi, ammo ularning sanoat rivojiga qo‘shayotgan hissasini sezmaslik mumkin emas. Shunday festivallar va ularning fidokorona mehnati tufayli mintaqada kino yanada rivojlanish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.
Cinema Love qanday paydo bo‘lgan? Uning asosiy g‘oyasi nimadan iborat?
Valeriya: Festival konsepsiyasi Britaniya kengashining Creative Producers ta’lim dasturi doirasida ishlab chiqilgan. Dastur yakunida Cinema Love 2022-yilda Moc Fest festivallar festivaliga qo‘shildi va 2023-yildan mustaqil loyihaga aylandi.
Cinema Love Markaziy Osiyoning yosh mustaqil mualliflik kinematografiyasi uchun platformaga aylanishga, sanoatning shakllanishi va rivojlanishiga hissa qo‘shishga, Toshkentdagi kino muxlislarini jalb qilish va birlashtirishga intilmoqda.
Asosiy vazifa — yosh mualliflarni ijod qilishga undash va buning uchun qulay ochiq muhitni yaratish, ehtirosli kino ishqibozlari jamoasini shakllantirish.
Sentyabr oyida Cinema Love uchinchi marta o‘tkaziladi. Uch yil davomida festival o‘sdi, ammo uning asosiy mohiyati o‘zgarmadi — kinoga bo‘lgan muhabbatni nishonlash. O‘tgan yildan beri tanlov va hakamlar hay’ati mavjud. Bu yil tanlovdagi barcha ishlarining mualliflarini Toshkentga taklif qilish imkoniyati paydo bo‘ldi, bundan juda xursandman. Shuningdek, bu yil festivalni parallel ravishda va Toshkent Film School’ning Women Watch Uzbekistan kino loyihalari akseleratori bilan hamkorlikda o‘tkazmoqdamiz. Bu, umid qilamanki, soha barcha ishtirokchilari o‘rtasida yangi hamkorlikka turtki bo‘ladi.
Bu yil tanlov dasturiga O‘zbekiston, Qozog‘iston va Qirg‘izistondan 26 ta qisqa metrajli film kiritildi. Bundan tashqari, tanlovdan tashqari namoyishlar va ta’lim tadbirlari ham o‘tkaziladi. Aniq filmlarni ajratib ko‘rsatmayman, lekin shuni aytishim mumkinki, dastur juda o‘ziga xos, yangi va xilma-xil bo‘lib chiqdi.
Festivalda ishtirok etish uchun arizalarni qabul qilish kamida olti oy oldin boshlanadi. Bunda FilmFreeway platformasidan foydalanamiz, u har bir ariza bo‘yicha barcha kerakli ma’lumotlarni qulay tarzda to‘playdi. Bu yil 120 dan ortiq ish qabul qilindi. Asosiy texnik talablardan tashqari aniq belgilangan tanlov mezonlari yo‘q. Tanlov ko‘proq konseptual tarzda shakllantiriladi, shunda dastur yaxlit, shu bilan birga xilma-xil bo‘ladi va undagi filmlar bir-biri bilan uyg‘un tarzda namoyon bo‘ladi.
Bu yil tanlovdan tashqari bizda retrospektiv namoyishlar, shuningdek, ta’limiy artist suhbatlari bo‘ladi.
Tomoshabinlarimiz ajoyib va mehribon. Ular bilan har yili festivalni katta mamnuniyat bilan o‘tkazamiz, shuningdek, festivaldan tashqari vaqtlarda moc hub kino klubining namoyishlarida muntazam uchrashib turamiz. Uch yil ichida bu hamjamiyat kengaydi, o‘zaro yaqinlik paydo bo‘ldi va Cinema Love bunga hissa qo‘shganini o‘ylash quvonchlidir.
Festivallar nega muhim?
Mixail: Ko‘pincha yosh mualliflarni qiziqtiradigan ijtimoiy mavzudagi filmlar ham bo‘lgan. Insonning ichki kechinmalari, muallifning o‘zi va uni o‘rab turgan olam bilan ichki muloqotlari aks ettirilgan.
Dunyoning istalgan joyidagi har qanday yaxshi festival singari, ushbu festival ham u yoki bu hududda yashovchi odamlarni tashvishga soladigan deyarli barcha ijtimoiy yoki ijtimoiy-siyosiy mavzularni ko‘taradi.
Mustaqil festivallar — bu o‘z asarlarini ommaga yetkazmoqchi bo‘lgan mualliflar uchun boshlang‘ich nuqta va ko‘tarilgan mavzular haqida tomoshabinlar bilan suhbatlashish imkoniyatidir.
Har qanday festival tomoshabin bilan muloqotni boshlash uchun yaxshi imkoniyatdir.
Mustaqil kinoning kelajagi festivallarning mavjudligiga bog‘liq. Shuning uchun bu kelajakni ta’minlay oladigan mintaqaviy mustaqil festivalning mavjudligi juda muhimdir.
Festivallarda ishtirok etish filmga shuhrat, uni namoyish etish va tomoshabinlar bilan muhokama qilish imkoniyatini beradi. Va eng muhimi — o‘z asarlarini auditoriyasini kengaytirishdir.
Festivallar va Cinema Love’ning istiqboli
Valeriya: Cinema Love’ning yildan-yilga rejali va izchil rivojlanishini istab qolamiz. Umid qilamanki, yaqin 2 yil ichida yangi bo‘limlar qo‘shish, to‘liq metrajli filmlar o‘rtasida tanlov o‘tkazish va filmlar geografiyasini kengaytirish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Hozirgi kunda mustaqil mintaqaviy kino nimaga muhtoj?
Mixail: Hammasi juda oddiy. Barcha senzura cheklovlarini bekor qilish va so‘z hamda o‘zini ifoda etish erkinligini cheklaydigan muassasalarni tugatish lozim. Buning o‘rniga yosh ijodkorlarga, ayniqsa, ularning debyut filmlari uchun moliyaviy yordam berish kerak.
Ularni hech bo‘lmasa bir necha yilga o‘z holiga qo‘yish, ijod qilishlari uchun vaqt va imkoniyat yaratib berish muhim. Kino, boshqa har qanday soha singari, vaqt talab qiladigan jarayon. Ssenariy yaratish va uni amalga oshirish bir yildan uch yilgacha cho‘zilishi mumkin, bu vaqt davomida mualliflar qandaydir yashab, o‘z fikrlarini ifoda etishlari va qo‘llab-quvvatlanishlari zarur.
Men davlatdan boshqa yordam manbayini ko‘rmayapman. Aynan davlat yoshlarni qo‘llab-quvvatlashi va ularning ijodiy g‘oyalarini senzura bilan cheklamasligi kerak.
Qisqa metrajli filmlar uchun byudjet
Mixail: Qisqa metrajli film suratga olish uchun o‘rtacha byudjetni aniqlash murakkab, chunki bu loyihaning g‘oyasi va ko‘lamiga bog‘liq. Hatto 15 daqiqagacha davom etadigan, do‘stlar, qarindoshlar va ishtiyoqmandlar tomonidan yaratilgan kichik film haqida so‘z borganda ham, baribir aniq xarajatlar mavjud. Kamida minimal texnika, suratga olish guruhi uchun ovqatlanish, shuningdek, texnik xodimlar ish haqi talab etiladi.
Taxminimcha, bunday loyiha uchun minimal summa 1500 dollardan boshlanib, 5000 dollargacha yetishi mumkin. O‘rtacha hisobda, 4000–5000 dollarga ancha sifatli film suratga olish mumkin. Bu shunday byudjetki, unda suratga olish guruhi uch smena davomida ishlayotganda o‘zini nisbatan qulay his qila oladi.
Yevropada qisqa metrajli filmning narxi odatda 30 000–50 000 dollar oralig‘ida bo‘ladi, bizda esa buni ancha arzonroq qilsa bo‘ladi. 10 000–12 000 dollar atrofidagi byudjet ideal bo‘lardi, ammo bunday summalar kamdan-kam uchraydi. Taqqoslash uchun, davlat universitetlaridan biri talabalariga bir safar atigi 700 dollar ajratgan. Bu mablag‘ transport va ovqatlanishga zo‘rg‘a yetadi.
Filmlar mualliflari qanday moliyalashtiriladi?
Mixail: Mualliflar moliya manbayini hamma joydan izlashadi — qarindosh-urug‘lariga, do‘stlariga murojaat qilishadi, o‘zlari harakat qilishadi, boyroq tanishlaridan yordam so‘rashadi. Ba’zan kraudfandingdan foydalanib, mablag‘larni mayda-mayda yig‘ishadi. Afsuski, qisqa metrajli filmlarni moliyalashtirishning shaffof va tizimli usuli mavjud emas. Har kim pulni o‘z yo‘li bilan, hech qanday tartib yoki tuzilmasiz izlaydi.
Bizning Toshkent Film Maktabimizda o‘quv kurslarida grant o‘rinlariga to‘laqonli ishlab chiqarishni ta’minlaydigan sharoitlar yaratishga intilamiz. Ishonchim komilki, bu kino sanoatini rivojlantirishga hissa qo‘shayotgan barcha uchun eng oliy maqsaddir.
Ilhom sizdan, mablag‘ bizdan
AVO platinum — 50 mln so‘mgacha imkoniyat
Mahalliy va xorijiy grantlar orqali moliyalashtirish
Mixail: Qisqa metrajli filmlar uchun grant olish bir necha yilga cho‘ziladigan ulkan mehnatdir. Bu prodyuser egallashi kerak bo‘lgan san’at, biroq bizda prodyuserlar instituti ham mavjud emas. Shu sababli, O‘zbekistonda xalqaro grant olish xayoliy narsa bo‘lib tuyuladi.
Xalqaro tashkilotlar o‘zbek kinosini qo‘llab-quvvatlashni boshlashlari uchun bunda mantiqni ko‘rishlari lozim. Masalan, nima uchun Shveysariya kino instituti O‘zbekistondagi yosh rejissyorlarga yordam berishi kerak? Buning ma’nosi yo‘q. Binobarin, bunday yordamni mahalliy tuzilmalar ko‘rsatishi kerak. Ammo amalda bu deyarli imkonsiz, chunki har bir ssenariy o‘tish mushkul bo‘lgan senzura to‘sig‘idan o‘tishi shart. Hatto bu muvaffaqiyatli bo‘lgan taqdirda ham, film kamdan-kam hollarda o‘z tomoshabinini topadi. Natijada, moliyalashtirish uchun barcha sa’y-harakatlar behuda bo‘lib tuyuladi.
Xalqaro grantlarni qo‘lga kiritish uchun shartnomalar, kelishuvlar va ulkan ishlar zarur. Ammo bu ishlar amalga oshirilmaguncha, yosh ijodkorlar faqat o‘z kuchi va g‘ayratiga tayanishga majbur bo‘ladilar.
Men zamonaviy ijodkorlik tobora ko‘proq qo‘llab-quvvatlashga muhtoj ekanligini sezdim. Hozirgi kunda nafaqat yaratish, balki aks-sado olish ham muhim — bu repost, tadbirga tashrif buyurish yoki xayriya bo‘lishidan qat’i nazar. Yirik brendlar mustaqil kinematografiyani qo‘llab-quvvatlay boshlasa, ajoyib bo‘lardi. Bunday hamkorlik har ikki tomonning rivojlanishiga olib kelishi, tijorat va dadil, jasoratli san’at tutashgan joyda yangi shakllarni yaratishi mumkin edi.
Kinofestivallarga faqat 2 marta borgan bo‘lsam-da, ularni sabrsizlik bilan kutaman. Ikkinchi tashrifim — 139 Documentary hududida o‘tkazilgan Nomsiz festivaliga bo‘lgan edi. Aynan o‘sha yerda ajoyib mahalliy rejissyor Shuhrat Mahmudov bilan tanishdim. Uning filmlari qisqa bo‘lishiga qaramay, ularning har biri tomoshabinlarni yig‘latardi. Bu asarlar ochiq foydalanishda yo‘q, bu esa bunday tadbirlarni yanada qimmatli qiladi. Men sizga kinofestivallarga tashrif buyurib, ularning ijodiga sho‘ng‘ishni va o‘zingiz uchun yangi shakllar hamda mualliflarni kashf etishni qat’iy tavsiya qilaman.
*Maqoladagi ma'lumotlar nashr etilgan vaqt uchungina amal qiladi. AVO bank ushbu ma'lumotlar kelajakda ham xuddi shunday va dolzarb bo'lib qolishiga kafolat bermaydi. Qaror qabul qilishdan oldin eng so'nggi ma'lumotlarni tekshirishingizni maslahat beramiz.
*Maqoladagi fikr — muharrirning shaxsiy fikri bo'lib, u AVO bank pozitsiyasini ko'rsatmaydi. Bank ma'lumotlar to'g'riligi va undan foydalanish oqibatlari uchun javobgarlikni o'z zimmasiga olmaydi.
*Maqolada tashqi resurslarga havolalar keltirilgan. AVO bank tashqi resurslardagi ma'lumotlar uchun javobgarlikni o'z zimmasiga olmaydi.
*Narxlar taxminiy va faqat nashr etilgan vaqtdagina amal qiladi.
